MonOct07

Η απόφαση για Αγορά ή Ιδιοκατασκευή στις Ελληνικές Επιχειρήσεις

Σκοπός της μελέτης αυτής είναι η ανάλυση των σχέσεων που υπάρχουν μεταξύ παραμέτρων που συνδέονται άμεσα με την επίλυση του διλήμματος (τομείς δραστηριότητας, αιτίες δημιουργίας διλήμματος, κριτήρια λήψης της τελικής απόφασης) και μεταβλητών του ενδοεπιχειρησιακού περιβάλλοντος (κλάδος δραστηριότητας, τεχνολογία παραγωγής).

Συνήθως το τμήμα Προμηθειών μίας επιχείρησης είναι υπεύθυνο για την αγορά των αναγκαίων υλικών / υπηρεσιών στην καλύτερη δυνατή ποιότητα και στο χαμηλότερο κόστος. Όμως, πολλές φορές θα πρέπει να εξεταστεί, αντί της αγοράς των υλικών η δυνατότητα ιδιοκατασκευής των υλικών / υπηρεσιών. Βεβαίως, είναι δυνατόν να εξετασθεί και το αντίθετο, εάν δηλαδή θα πρέπει κάτι το οποίο μέχρι τώρα ιδιοκατασκευάζεται, από εδώ και στο εξής να αγοράζεται. Η απόφαση αυτή είναι γνωστή σαν απόφαση αγοράς ή ιδιοκατασκευής (make-or-buy decision).

Αρκετοί συγγραφείς τονίζουν ότι το δίλημμα αγοράς ή ιδιοκατασκευής έχει στρατηγική σημασία για μια επιχείρηση. Για παράδειγμα, ο Gross (1966a) και οι Ford και Farmer (1986) υποστηρίζουν ότι oι αποφάσεις αυτές επηρεάζουν τα χαρακτηριστικά του προϊόντος της επιχείρησης (κόστος παραγωγής, ποιότητα, χρόνος παραγωγής), την τεχνολογική της δυναμικότητα, την στρατηγική προώθησης των προϊόντων στην αγορά και, τελικά, τα κέρδη. Ο Speir (1989) υποστηρίζει ότι η απόφαση αυτή θα πρέπει να εναρμονίζεται με τους γενικότερους στρατηγικούς στόχους μίας επιχείρησης, διότι οδηγεί στον επαναπροσδιορισμό του προγράμματος παραγωγής των προϊόντων της με στόχο την μεγιστοποίηση της ανταγωνιστικότητας των εσωτερικών και των εξωτερικών πηγών προμήθειας.

Σκοπός της παρουσίασής μας είναι η διερεύνηση των σχέσεων που υπάρχουν μεταξύ παραμέτρων που συνδέονται με την λήψη της τελικής απόφασης (περιοχές όπου λαμβάνεται η απόφαση, αιτίες δημιουργίας του διλήμματος, κριτήρια τελικής επιλογής) και μεταβλητών του ενδοεπιχειρησιακού και εξωεπιχειρησιακού περιβάλλοντος. Η διερεύνηση των σχέσεων βασίστηκε στην συλλογή στοιχείων μέσω δομημένων συνεντεύξεων με στελέχη 85 ελληνικών επιχειρήσεων.

 

Τύποι Προϊόντων

Για την μελέτη της επίδρασης του κλάδου παραγωγής στην διαδικασία επίλυσης του διλήμματος αγοράς ή ιδιοκατασκευής, χρησιμοποιήθηκε κυρίως η ταξινόμηση του Γιαννίτση (1983). Έτσι, έχουμε τις επιχειρήσεις παραγωγής καταναλωτικών προϊόντων (τρόφιμα, ποτά, τσιγάρα, υφαντουργικά προϊόντα, ενδύματα-υποδήματα), ενδιάμεσων προϊόντων (έπιπλα, χαρτί, προϊόντα πλαστικού, χημικά προϊόντα, παράγωγα πετρελαίου, μη μεταλλικά προϊόντα, μεταλλεύματα) και επενδυτικών προϊόντων (μεταλλικά αντικείμενα, μεταλλουργικές, μηχανές, είδη ηλεκτρισμού, μεταφορικά μέσα).

 

Τεχνολογία παραγωγής

Η μεταβλητή αυτή μετρήθηκε μέσα από την παρουσίαση στις ερωτώμενες επιχειρήσεις τεσσάρων βασικών τεχνολογιών παραγωγής (έργου, μικρές παρτίδες, μεγάλες παρτίδες, συνεχής παραγωγή). Τα στελέχη των επιχειρήσεων, χρησιμοποιώντας μια κλίμακα 1-5, (όπου το 1 υποδήλωνε μη υιοθέτηση και το 5 εξολοκλήρου υιοθέτηση) σημείωναν τον βαθμό χρησιμοποίησης κάθε μίας τεχνολογίας από την επιχείρησή τους. Η μεθοδολογία αυτή στηρίχτηκε κυρίως στις μελέτες των Reimann (1977) και Αυλωνίτη (1985, 1985).

 

Περιοχές αντιμετώπισης του διλήμματος

Ένα σημαντικό θέμα που σχετίζεται με την μελέτη της απόφασης αγοράς ή ιδιοκατασκευής είναι, ο προσδιορισμός των περιοχών στις οποίες είναι δυνατόν να ληφθεί μια τέτοια απόφαση. Έτσι, oι Ford και Farmer (1986) υποστηρίζουν ότι το δίλημμα αυτό εμφανίζεται και στα τρία στάδια της παραγωγικής διαδικασίας, δηλαδή στον σχεδίασμά του προϊόντος, στην παραγωγή του και στην προώθησή του στην αγορά. Οι Leenders και Nollet (1984) τονίζουν ότι η απόφαση αυτή λαμβάνεται σε υπηρεσίες όπως οι νομικές, oι οικοδομικές, οι ιατρικές,123456 oι ασφαλιστικές, η εκπαίδευση, ο ποιοτικός έλεγχος, η συντήρηση εγκαταστάσεων, η έρευνα αγοράς και η οργάνωση των καναλιών διανομής,

Η μελέτη της σχετικής βιβλιογραφίας και η διενέργεια μελετών-περιπτώσεων πριν τον σχεδίασμά του τελικού ερωτηματολογίου οδήγησε στον προσδιορισμό δεκαέξι περιοχών στις οποίες είναι δυνατόν να ληφθεί μια τέτοια απόφαση. Oι περιοχές αυτές ομαδοποιήθηκαν σε τρείς κατηγορίες προκειμένου να μελετηθεί η επίδρασή τους στην λήψη της απόφασης. Οι κατηγορίες αυτές είναι τα υλικά που ενσωματώνονται στο τελικό προϊόν ή άμεσα υλικά (πρώτες ύλες, μέρη τελικού προϊόντος, υλικά συσκευασίας), τα λοιπά υλικά/πάγια (υλικά συντήρησης, βοηθητικά υλικά, ανταλλακτικά, εργαλεία, πάγιος εξοπλισμός, καλούπια) και οι υπηρεσίες (υπηρεσίες συντήρησης, ανάπτυξη λογισμικού, μεταφορικές υπηρεσίες, διαφημιστικές υπηρεσίες, οργάνωση καναλιών διανομής, υπηρεσίες καθαριότητος, υπηρεσίες ασφαλείας).

 

Αιτίες δημιουργίας του διλήμματος

Ο Burt (1984) και οι Dobbler, Lee και Burt (1990) τονίζουν ότι το δίλημμα «αγορά ή ιδιοκατασκευή» ανακύπτει όταν εισάγεται ένα νέο προϊόν, τροποποιείται ένα υπάρχον, δεν ικανοποιείται η επιχείρηση από τους προμηθευτές, αυξάνονται οι τιμές ή μεταβάλλονται δραματικά oι πωλήσεις της επιχείρησης, Ο Buchowicz (1991) υποστηρίζει ότι η συνηθέστερη αιτία εμφάνισης του διλήμματος αυτού στις υπηρεσίες λογισμικού είναι η μειωμένη αποδοτικότητα των υπαρχουσών υπηρεσιών.

Η ανάλυση των μελετών περιπτώσεων σε συνδυασμό με την υπάρχουσα βιβλιογραφία οδήγησε στην καταγραφή έξι αιτίων (ανάπτυξη νέου προϊόντος, υψηλό κόστος, χαμηλή ποιότητα, συγχωνεύσεις επιχειρήσεων, μεταβολές πωλήσεων, διακυμάνσεις φόρτου εργασίας) που οδηγούν στην μελέτη της απόφασης "make or buy”.

 

Κριτήρια τελικής επιλογής

Η καταγραφή των κριτηρίων λήψης της τελικής απόφασης αποτελεί σημείο εστίασης πολλών συγγραφέων (Ford και Farmer 1986; Anderson και Weitz 1986; Speir 1989; Dobbler, Lee και Burt 1990; Turner foto redsoc curso4 a1992; Baily και Farmer 1993). Τέτοια κριτήρια είναι το κόστος, η ποιότητα, ο χρόνος παράδοσης, η υπάρχουσα εμπειρία, η χρηματοοικονομική κατάσταση της επιχείρησης και των προμηθευτών, ο φόρτος εργασίας, η άσκηση ελέγχου στην παραγωγή και στις πωλήσεις, η υπάρχουσα νομοθεσία κ.ά.

Η μελέτη των μελετών-περιπτώσεων οδήγησε στον περιορισμό της ανάλυσής μας σε δέκα κριτήρια τα οποία φάνηκε ότι είχαν καταλυτική επίδραση στην τελική επιλογή. Κατόπιν, έγινε παραγοντική ανάλυση και προέκυψαν πέντε ομάδες κριτηρίων. Είναι τα ποιοτικά κριτήρια (ποιότητα, εμπειρία, χρηματοοικονομική κατάσταση), τα κριτήρια του εξωτερικού περιβάλλοντος (προστασία περιβάλλοντος, υπάρχουσα νομοθεσία), τα κριτήρια παραγωγικής δυναμικότητας (χρόνος παράδοσης, φόρτος εργασίας), τα στρατηγικά κριτήρια (έλεγχος παραγωγής, έλεγχος πωλήσεων) και τα οικονομικά κριτήρια (κόστος).

 

Μεθοδολογία

Το άρθρο αυτό βασίζεται πάνω στην μελέτη της διαδικασίας λήψης της απόφασης αγοράς ή ιδιοκατασκευής στην ελληνική βιομηχανία. Oι επιχειρήσεις που συμμετείχαν στην έρευνα αυτή απασχολούν περισσότερα από 100 άτομα και εντάσσονται σε όλους σχεδόν τους βιομηχανικούς κλάδους της χώρας. Η μελέτη αυτή περιελάμβανε δύο κύριες φάσεις: την διενέργεια λεπτομερών συνεντεύξεων σε 13 επιχειρήσεις και την παραλαβή μέσω ταχυδρομείου 85 συμπληρωμένων ερωτηματολογίων (ποσοστό ανταπόκρισης 42% επί του δείγματος).

Ανάλογα με την μορφή των μεταβλητών (κατηγορική, σε κλίμακα) προχωρήσαμε σε διαφορετικά είδη αναλύσεων. Έτσι, για την εξέταση της επίδρασης του κλάδου και της τεχνολογίας παραγωγής στις περιοχές λήψης της απόφασης, εφαρμόστηκε η ανάλυση πινακοποίησης (crosstabs) και το x2 (chi-square). Για την διερεύνηση της επίδρασης των περιοχών λήψης της απόφασης στην σπουδαιότητα των αιτίων δημιουργίας του διλήμματος και των κριτηρίων τελικής επιλογής, χρησιμοποιήθηκε η ανάλυση διακύμανσης (analysis of variance).

 

Ευρήματα

Όπως αναφέρθηκε και στην εισαγωγή, σκοπός αυτής της μελέτης είναι η καταγραφή των σχέσεων που υπάρχουν μεταξύ παραμέτρων της διαδικασίας λήψης της απόφασης αγοράς ή ιδιοκατασκευής και παραμέτρων του ενδοεπιχειρησιακού και εξωεπιχείρησιακού περιβάλλοντος.

Τα ευρήματα που προ έκυψαν από τις αναλύσεις είναι τα εξής:

 

Περιοχές Αντιμετώπισης του Διλήμματος
  1. Οι επιχειρήσεις παραγωγής καταναλωτικών προϊόντων αντιμετωπίζουν το δίλημμα αυτό συχνότερα στις υπηρεσίες σε σχέση με τις άλλες κατηγορίες επιχειρήσεων.
  2. Όσο μεγαλύτερος είναι ο βαθμός χρησιμοποίησης της συνεχούς παραγωγής, τόσο συχνότερα αντιμετωπίζεται το δίλημμα σας υπηρεσίες.

Τα αποτελέσματα οφείλονται πιθανόν στον χαμηλό ρυθμό εισαγωγής νέων προϊόντων στην αγορά από τις επιχειρήσεις παραγωγής καταναλωτικών προϊόντων, γεγονός που οδηγεί σε μια σχετική τυποποίηση της παραγωγικής διαδικασίας. Επίσης, ο έντονος ανταγωνισμός που επικρατεί στην αγορά καταναλωτικών προϊόντων δημιουργεί την ανάγκη συνεχούς βελτίωσης των υπηρεσιών προώθησης και διανομής των τελικών προϊόντων στην αγορά.

 

Αιτίες Δημιουργίας του Διλήμματος

Κοστολογικά προβλήματα, συγχωνεύσεις επιχειρήσεων και διακυμάνσεις των πωλήσεων και του φόρτου εργασίας οδηγούν συχνότερα στην μελέτη της απόφασης αυτής στα υλικά που ενσωματώνονται στο τελικό προϊόν σε σχέση με τα λοιπά υλικά και τις υπηρεσίες.

Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι ανωτέρω λόγοι είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι με την παραγωγή και διάθεση του τελικού προϊόντος τηςεπιχείρησης.

 

Κριτήρια Λήψης της Απόφασης

Κριτήρια του εξωτερικού περιβάλλοντος και στρατηγικά κριτήρια επηρεάζουν σε μεγαλύτερο βαθμό την τελική επιλογή στα υλικά που ενσωματώνονται στο τελικό προϊόν, ενώ τα κριτήρια παραγωγικής δυναμικότητας επηρεάζουν κυρίως την τελική επιλογή στα λοιπά υλικά/πάγια.

Ίσως η πολιτική προστασίας του περιβάλλοντος, η υπάρχουσα νομοθεσία και η προσπάθεια ελέγχου της παραγωγής και των πωλήσεων έχουν άμεση σχέση με το παραγόμενο προϊόν, ενώ ο χρόνος παράδοσης και ο φόρτος εργασίας συνδέονται περισσότερο με τον πάγιο εξοπλισμό, η παραγωγή του οποίου απαιτεί την απασχόληση επί μεγάλο χρονικό διάστημα σημαντικού μέρους της παραγωγικής δυναμικότητας της επιχείρησης.

 mrp

Συμπεράσματα

Το δίλημμα «Αγορά ή Ιδιοκατασκευή» δεν μπορεί να είναι αποτέλεσμα ad hoc αντιμετώπισης από τις επιχειρήσεις αλλά συστηματικής διερεύνησης βάσει προτεραιοτήτων που επιβάλλουν τόσο ο τύπος της παραγωγικής διαδικασίας όσο και το είδος του προϊόντος.

Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να επικεντρώνουν την προσοχή τους σε διαφορετικές περιοχές που αντιμετωπίζεται το δίλημμα, ανάλογα με τον κλάδο που ανήκουν και την τεχνολογία παραγωγής που εφαρμόζουν. Το έναυσμα για την διερεύνηση του διλήμματος αλλά και η έμφαση που πρέπει να δίνεται στα κριτήρια τελικής επιλογής της αγοράς ή της ιδιοκατασκευής θα πρέπει να διαφοροποιούνται ανάλογα με την περιοχή στην οποία εξετάζονται οι δύο εναλλακτικές λύσεις. Στα προκαταρκτικά ευρήματα της παρούσας μελέτης υπάρχουν «κανόνες συμπεριφοράς» των επιχειρήσεων οι οποίοι είναι δυνατόν να διευκολύνουν την αποτελεσματική διερεύνηση των προβλημάτων ιδιοκατασκευής ή αγοράς υλικών, υπηρεσιών ή μερών προϊόντων που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1. Anderson, Erin and Barton A. Weitz (1986), “Make or Buy, Decisions: Vertical Integration and Marketing Productivity,” Sloan Management Review, 27 (Spring), 3-19.
  2. Avlonitis, George J. (1985), “Product Elimination Decision Making: Does Formality Matter?,” Journal of Marketing, 49 (Winter), 41-52.
  3. Avlonitis, George J. (1985), “Advisors and Decision-Makers in Product Eliminations,” Industrial Marketing Management, 14, 17-26.
  4. Baily, Peter and David Farmer (1993), Purchasing: Principles and Management, Pitman Publishing, 128 Long Acre, London.
  5. Buchowicz, Bruce S. (1991), “A Process Model of Make-vs.-Buy Decision-Making; The Case of Software, ” IEEE Transactions on Engineering Management, 38, 1, 24-32.
  6. Burt, David N. (1984), Proactive Procurement, Prentice-Hall Inc., Englewood Cliffs, New Jersey.
  7. Dobbler, Donald W., Lamar Lee Jr. and David N. Burt (1990), Purchasing and Materials Management: Text and Cases, 5th ed., McGraw-Hill, New York.
  8. Ford, David and David Farmer (1986), “Make or Buy: A Key Strategic Issue,” Long Range Planning, 19, 5, 54-62.
  9. Γιαννιτσης, T. (1983), Η Ελληνική Βιομηχανία, Εκδόσεις Gutenberg, Αθήνα.
  10. Gross, Hany (1966a), “Make or Buy Decisions in Growing Firms,” The Accounting Review, 4 (October), 745-753.
  11. Leenders, Michiel and Jean Nollet (1984), “The Gray Zone in Make or Buy,” Journal of Purchasing and Materials Management, 20, 3 (Fall), 10-15.
  12. Reimann, Bernard C, (1977), "Dimensions of Organizational Technology and Structure: An Exploratory Study,” Human Relations, 30, 6, 545-566.
  13. Speir, Robert E. (1989), “Make or Buy: A winner’s guide,” Purchasing World, 33, 2 (February), 32-33.
  14. Turner, Mary Johnston (1992), “The make/buy decision: getting it right,”Network World, (April 27), 33.

 

Μοσχούρης Σωκράτης & Λάϊος Λάμπρος - Πανεπιστήμιο Πειραιώς

Πηγή: Σύγχρονη Διοίκηση Προμηθειών-Ελληνικό Ινστιτούτο Προμηθειών-Εκδόσεις Παπαζήση, 1995

Rate this item
(0 votes)
Hellenic Purchasing Institute

Ανεξάρτητος Μη Κερδοσκοπικός - Μη Πολιτικός - Μη Συνδικαλιστικός Οργανισμός με σκοπό την βελτίωση της Διοίκησης Αγορών,Προμηθειών & Εφοδιασμού. Εκπρόσωπος του International Federation of Purchasing & Supply Management στην Ελλάδα.

Leave a comment

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

Go to top